Tvrđava Maglič još uvek krije tajne i ostavlja prostor za divljenje i razmišljanje

Tvrđava Maglič još uvek krije tajne i ostavlja prostor za divljenje i razmišljanje.

Maglič, kako je još nazivaju i misteriozna tvrđava, je nepokretno kulturno dobro-spomenik kulture od izuzetnog značaja i pod zaštitom je države od 1948. godine. Jedna je od najbolje očuvanih srednjovekovnih tvrđava u Srbiji i nalazi se na dvadesetak kilometara od Kraljeva. Smešten je na visokoj steni koja dominira Ibarskom dolinom. Smatra se da je, najverovatnije, ime dobio po magli kojom je često obavijen i koja mu daje tajanstveni izgled.

Stručna saradnica Zavoda za zaštitu spomenika kulture u Kraljevu Marija Aleksić Čevrljaković podseća da je Mglič sistematski istraživan odnosno da je cela unutrašnjost tvrđave arheološki istražena.

O Magliču postoje naučni radovi manjeg obima, a najsveobuhvatnija je monografija arheologa Marka Popovića naziva „Maglički zamak“. Napisao ju je na osnovu celovitog istraživanja dokumentacije koja se većim delom čuva u Zavodu za zaštitu spomenika kulture u Kraljevu budući da je arheolog Obrenija Vukadin nekoliko decenija učestvovala u istraživanjima Magliča.

Stručna saradnica Zavoda za zaštitu spomenika kulture Marija Aleksić Čevrljaković

“Mi posedujemo dosta pouzdane podatke o istoriji prostora na kome je Maglič podignut. Ono što je sigurno jeste da je na mestu današnjeg utvrđenja nekada postojalo starije utvrđenje koga su izgradili Vizantici, pretpostavlja se najverovatnije u drugoj polovini 11. ili početkom 12. veka. To je bio period kada je dinastija Komnina pokušavala da održi u svojim rukama unutrašnjost Balkana i da spreči prodiranje Srba dalje ka Moravi i ka Kosovu. Ta tvrđava je bila manjih dimenzija ali ono što su arheološka istraživanja takođe pokazala jeste da je ona do temelja srušena i tek nakon toga je otpočela izgradnja onoga što danas vidimo na terenu“, priča Marija Aleksić Čevrljaković.

Početak i povod gradnje tvrđave Maglič već decenijama zaokuplja pažnju ne samo stručne javnosti. Izgradnja zamka odnosno tvrđave Maglič najverovatnije je otpočela krajem 13. veka.

“Smatra se da je povod za izgradnju tvrđave na ovom mestu mogla biti blizina manastira Žiča odnosno središta srpske arhiepiskopije budući da je arhiepiskopija dva puta paljena tokom 13. veka i da je njen položaj trebalo osigurati i dodatno zaštititi. Ono što je zanimljivo jeste da se najveća graditeljska delatnost unutar same tvrđave i na bedemima opaža u drugoj i trećoj deceniji 14. veka odnosno u periodu arhiepiskopa Danila II. U samom žitiju arhiepiskopa Danila II se navodi da je on tu tvrđavu izgradio, da je u njoj podigao velelepne palate i da je u njoj utvrdio božanski zakon”, navodi Marija Aleksić Čevrljaković.

Međutim, zbunjuje izuzetna aktivnost u drugoj deceniji 14. veka koja se vezuje za arhiepiskopa Danila II, ali i činjenica da je Maglič nastao kada nije bilo upada neprijatelja.

“Ono što je nepoznanica jeste da se upravo ta graditeljska delatnost dešava u periodu kada je ovaj prostor već miran i kada se na njemu ne očekuju upadi neprijatelja budući da je Srbija umirila svoje severne granice i da je krenula u proširenje države. Izgradnja, ta neka druga faza, Magličkog zamka se dešava u periodu kada ne postoji možda potreba da se osigurava ovaj deo Srbije u odnosu na spoljne neprijatelje“, pojašnjava Marija Aleksić Čevrljaković.

Činjenica da je Maglič imao ne jednu nego najmanje dve građevine koje se mogu nazvati palatom, kao i crkvu, navela je neke istraživače da pretpostave da je mogao imati i rezidencijalnu ulogu odnosno da je služio kao utvrđeni dvor nekog velikodostojnika.

„Budući da Maglič ne pripada tom vizantijskom korpusu niti pripada kasnijim utvrđenjima moravske Srbije on bi mogao biti začetak, i to je naravno pretpostavka, nečega što se na području zapadne i srednje Evrope kasnije razvilo – utvrđeni dvor vladara, a to je ono što nazivamo zamkom“, objašnjava naša sagovornica.

Postoji i legenda da je Maglič sazidala Irina Kantakuzin, supruga despota Đurđa Brankovića, koja je zbog opšte omraženosti nazvana prokletom Jerinom. Zdanje se i danas u narodu naziva Jerinin grad. Međutim, stručnjaci odbacuju taj mit, jer bi to značilo da je utvrđenje sagrađeno početkom 15. veka.

Nepoznato je i ko su bili maglički neimari mada se često citira arheolog Marko Popović da se može zaključiti da im je bila bliska arhitektura Romejskog carstva, što bi značilo da su došli iz grčkih zemalja.

„Ono što je sigurno jeste da je tvrđava izgrađena u duhu starije vojne arhitekture sa četvorougaonim kulama koje su povezane jakim bedemima. Zanimljivo je da Maglič ima jako oformljenu poslednju dobranu grada koja se sastoji od glavne kule ili branič kule i cisterne koja je trebalo da omogući snabdevanje pijaćom vodom poslednju odbranu grada ukoliko dođe do opsade. Unutar tvrđave kao što je pomenuto u žitiju arhiepiskopa Danila II postojale su najmanje dve palate od kojih je jedna izuzetno dobro očuvana dok je druga pronađena samo u temeljima ali na osnovu arheološkog materijala možemo zaključiti da je ona bila izuzetno luksuzno opremljena. Naspram ulaska u palatu koja je do danas očuvana nalaze se ostaci crkve za koju takođe znamo da je bila posvećena Sv. Đorđu i ono što je očuvano do dan danas jesu ostaci više objekata koji su služili ili za smeštaj posade ili za smeštaj žitelja koji su imali neku ulogu unutar samog utvrđenja“, kaže Marija Aleksić Čevrljaković.

Ona ukazuje da se na osnovu arheoloških istraživanja može reći da se u Magliču desio i veliki požar, nepsoredno posle Kosovskog boja, pa se pretpostavlja da je to bilo usled prodora Turaka.

Kasnije, nakon pada Srbije, Maglič postaje jedan od utvrđenih gradova u okviru Osmanskog carstva. Međutim, budući da se Osmansko carstvo širilo, teritorija Srbije se našla u njegovoj unutrašnjosti pa Maglič nije imao strateški položaj.

„Krajem 15. i u 16. veku on gubi svoj strateški značaj  ali u njemu posada ostaje do kraja 17. veka sa ulogom odbrane i čuvanja karavanskih puteva odnosno trgovačkih centara i puteva u unutrašnjosti Srbije“, ukazuje Marija Aleksić Čevrljaković.

Za Maglič su se naučnici zainteresovali već pedesetih, šezdesetih godina dvadesetog veka, ali su sedma i osma decenija prošlog veka najznačajniji period u obnovi tvrđave kada je Zavod za zaštitu spomenika kulture u Kraljevu bio rukovodilac konzervatorskih radova na čelu sa arhitektom Slobodanom Đorđevićem.

“Maglič je tada u poptunosti konzerviran i restaurirani su oni delovi za koje je bilo dovoljno podataka. U prethodnih desetak godina Zavod u Kraljevu je ponovo otpočeo projekat ponovne konzervacije odnosno obnove onih dotrajalih segmenata na bedemima i unutar grada kako bi Maglič mogao da bude otvoren za turističke posete“, ističe stručna savetnica Zavoda za zaštitu spomenika kulture u Kraljevu.

Do Magliča se danas ne može stići jer je most preko Ibra, kojim se dolazi do tvrđave, letos potpuno uništen u nevremenu koje je pogodilo područje Kraljeva. Pre toga,  Zavod za zaštitu spomenika kulture dobio je sredstva na konkursu ministarstva kulture i informisanja za preventivnu konzerevaciju i hitne popravke. Očekuje se da će uz pomoć resornog ministasrtva i lokalne smaouprave taj projekat biti realizovan do kraja godine.

Podsetimo, od strane Kancelarije za javna ulaganja odobren  je i projekat za izgradnju mosta, a od resornog ministarstva dobijena su sredstva za završetak pešačke staze koja vodi do Magliča.

Mnogi ovu tvrđavu nazivaju srpskim Kamelotom, a u njoj je snimljen i nastavak filma “Ironclad”. Filmska ekipa bila je oduševljena očuvanošću zidina i misterioznim ambijentom koji vlada na vrhu ovog brda.

 “Maglič ima izuzetnu vrednost ne samo zbog svoje očuvanosti već i zbog toga što se nalazi u gotovo netaknutom prostoru, na kamenom visu koji sa tri strane okružuje reka Ibar, tako da je doživljaj dolaska na Maglič i pogleda koji se sa njega pruža izuzetan. S druge strane,  Maglič i danas, ma koliko znali o njemu, još uvek krije tajne i stručnjacima i zainteresovanima ostavlja prostor za divljenje i razmišljanje”, zaključuje Marija Aleksić Čevrljaković.

Ovaj medijski sadržaj deo je projekta “Kulturno Kraljevo” koji je finansijski podržan od strane Grada Kraljeva. Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu ne izražavaju nužno stavove organa koji je dodelio sredstva.

Zahvaljujemo se na saradnji Zavodu za zaštitu spomenika kulture u Kraljevu.

Raški Portal / Grad Kraljevo / Foto: Turistička organizacija Kraljevo

Ostavite komentar

Vaša email adresa neće biti objavljena. Obavezna polja su označena *